Historia Zduńskiej Woli

Zduńska Wola leży na Wysoczyźnie Łaskiej, na obszarze prawie równinnym, łagodnie opadającym ku dolinie Warty. 

Centrum miasta znajduje się na niewielkim wzniesieniu nad Pichną (Brodnią), prawym dopływem Warty. Przez Zduńską Wolę przebiega międzynarodowa trasa E-12 łącząca Warszawę z Pragą. W XI i XII wieku tereny, na których powstała Zduńska Wola, wchodziły w skład kasztelanii sieradzkiej, w późniejszym okresie - województwa sieradzkiego.

W końcu XVIII wieku obszar ten znalazł się w departamencie kaliskim, a od 1816 roku w województwie kaliskim. W połowie lat czterdziestych ubiegłego stulecia miasto znajdowało się w nowo utworzonej guberni warszawskiej, a od 1867roku w guberni kaliskiej. Już wówczas Zduńska Wola była znaczącym ośrodkiem gminnym w powiecie sieradzkim. W okresie międzywojennym miasto wchodziło w skład powiatu sieradzkiego i województwa łódzkiego.

Podczas okupacji hitlerowskiej włączono je do tzw. Kraju Warty. W latach pięćdziesiątych powiększono znacznie obszar Zduńskiej Woli, przyłączając do niej następujące miejscowości: Stęszyce, Rozomyśl, Osmolin Wieś, Osmolin Kolonię i Zduny (od 1 stycznia 1955 roku). Z dniem 1 lipca 1956 roku utworzono powiat miejski Zduńska Wola. 

Kolejne znaczne zmiany granic miasta nastąpiły w styczniu 1973 roku, wówczas do Zduńskiej Woli włączono Karsznice, sołectwo Krobanówek oraz część wsi Henryków, Krobanów (z powiatu sieradzkiego), Marzenin i Bilew (z powiatu łaskiego). Po wprowadzeniu reformy administracji państwowej w 1975 roku Zduńska Wola weszła w skład województwa sieradzkiego, jednocześnie powiększono jej obszar przyłączając Nowe Miasto i Swędzieniejowice.

Zduńska Wola jest miastem stosunkowo młodym, chociaż miejscowość o tej nazwie pojawiła się już w średniowiecznych dokumentach. Pierwsza wzmianka o Zduńskiej Woli pochodzi z 1394 roku. Lakoniczny zapis, znajdujący się w tzw. "Tekach Pstrokońskiego" brzmi: "Zduny Andreas Zduński 58.59". Druga z najwcześniejszych wzmianek wspomina o tym samym Andrzeju: "Andreas de Zduny alias Wola".
W końcu XIV lub na początku XV wieku Zduńska Wola była już centrum dóbr noszących taką samą nazwę, do których zaliczano ponadto pobliskie wsie: Paprotnie, Pstrokonie, Wożniki i Zduny. W ciągu kolejnych stuleci obszar dóbr zmieniał się wielokrotnie.

W drugiej połowie XVIII wieku Zduńska Wola spełniała funkcje lokalnego centrum gospodarczego. Ówczesny jej właściciel Feliks Złotnicki, łowczy Szadkowski, uzyskał od króla Stanisława Augusta Poniatowskiego (1774 rok) przywilej na odbywanie w ciągu roku 12 targów w miejscu zwanym Czekay. Prawdopodobnie znajdowało się ono na osi rynek - kościół parafialny, czy na skrzyżowaniu dróg łączących Sieradz z Łaskiem oraz Szadek z Widawą. Można zatem przypuszczać, iż najstarsza część miasta znajdowała się w rejonie placu Wolności i ulicy Kościelnej. Przez wiele lat na oznaczenie tej miejscowości używano zamiennie nazw: Zduńska Wola i Czekaj (Czekay). Nie zachowały się do naszych czasów dokumenty potwierdzające, iż XVIII - wieczny Czekaj otrzymał prawa miejskie.

Zarówno w latach osiemdziesiątych tego stulecia, jak i w początkach XIX wieku Zduńską Wolę nazywano powszechnie miasteczkiem. Mieszkały w nim 33 rodziny polskie i żydowskie oraz 6 komornic. Znajdował się tu ratusz, kościół katolicki, bożnica i szkoła, w pobliżu były dwa młyny, wiatrak, browar i dwór. Aczkolwiek wśród mieszkańców przeważali rolnicy, nie brakowało jednak garbarza, szewca, kucharza, stolarza, strycharza, kowala, 2 krawców, piekarza, cyrulika, kupca, rymarza i 2 kuśnierzy.
U progu XIX wieku najliczniejszą grupę wśród pozarolniczych zawodów stanowili tkacze, którzy już od 1816 roku posiadali własny cech. Dwa lata później dzięki staraniom właściciela dóbr Stefana Prawdzic Złotnickiego rozpoczął się masowy napływ tkaczy do Zduńskiej Woli. Przybywali oni zarówno z Poznańskiego i ze Śląska, jak i z Saksonii, Prus i Czech. Wśród przybyszów byli także handlarze z pobliskiego Szadku, Łasku i Widawy.

Zorganizowana działalność osadnicza Złotnickiego wynikała z ówczesnej polityki rządu Królestwa Polskiego, który lansował uprzemysłowienie wielu ośrodków w kraju. Zawierając umowę z rządem Złotnicki zobowiązał się do wybudowania i uruchomienia w terminie do 1825 roku "fabryki" płótna zatrudniającej 60 majstrów tkaczy. Ponieważ zadanie nie było łatwe, bowiem w tym czasie już w kilku miastach rodził się na podobnych zasadach nowoczesny przemysł włókienniczy, dziedzic Zduńskiej Woli korzystał skwapliwie z usług agentów werbujących tkaczy, niejednokrotnie przekupując ich w zamian za dostarczenie miastu poszukiwanych fachowców.
Tak było m.in. w 1824 roku Złotnickiemu udało się wówczas przekupić agenta rządowego, który sprowadził do Zduńskiej Woli grupę tkaczy mających się osiedlić w Łodzi. Z tej grupy w Łodzi osiedlił się tylko jeden tkacz. Przybywający do miasta tkacze zawierali z dziedzicem umowy indywidualne, na mocy których otrzymywali 2 morgi gruntu, ogród, 9 klocków sosnowych, 2000 sztuk cegieł oraz 27 talarów na budowę domu, w zamian zobowiązani byli do świadczenia różnego rodzaju usług na rzecz dworu, płacenia czynszu i uruchomienia warsztatów tkackich.

W późniejszym czasie dla osiedlających się "fabrykantów" wystawiał Złotnicki domy mieszkalne. Do 1823 roku wzniesiono ich 130. W połowie lat dwudziestych ubiegłego stulecia mieszkańcy osady wystąpili z wnioskiem o nadanie Zduńskiej Woli praw miejskich, 29 grudnia 1824 roku na pełnomocników specjalnych do starań o uzyskanie praw miejskich wybrali Wojciecha Krugiera, Mikołaja Olszewskiego, Michała Kanta, Samuela Georga, Augusta Francke i Jakuba Hiller-Warszawskiego.
W marcu 1825 roku wystąpił Złotnicki do Komisji Województwa Kaliskiego z prośbą o nadanie Zduńskiej Woli praw miejskich. Na mocy uchwały Rady Administracyjnej 25 października tegoż roku spełniły się oczekiwania mieszkańców. Wydany z tej okazji akt erekcyjny określił wzajemne stosunki między Złotnickim i mieszkańcami oraz ustalił przemysłowy charakter miasta.

Uzyskanie praw miejskich przyśpieszyło uprzemysłowienie Zduńskiej Woli. Tylko w 1828 roku zamieszkało tu ponad 170 osadników. Wielu z nich np. Karol Hille, Apfel czy Kuntze, dysponowało kapitałem i mogło myśleć o budowie "fabryki", ale większość przybyszów zmuszona była do korzystania z pożyczek dziedzica i pracy u bogatych właścicieli warsztatów tkackich. Równolegle z rozwojem przemysłu zwiększała się liczba ludności miasta. W latach 1821 - 1830 ludność Zduńskiej Woli wzrosła prawie dziesięciokrotnie i wynosiła 3629 osób. Miasto w tym czasie nadal przypominało wieś lub osadę.
Kilka ulic i rynek nie posiadało bruku, ulice tonęły w ciemnościach. Dopiero w 1830 roku powstały pierwsze cztery studnie. W pierwszych latach masowego napływu tkaczy dominowała w Zduńskiej Woli drobna wytwórczość sukiennicza wypierana stopniowo przez manufaktury. Z roku na rok zwiększała się produkcja, co wynikało z instalowania dodatkowych warsztatów. W marcu 1824 roku w mieście znajdowało się 144 majstrów sukienników dysponujących 119 warsztatami, cztery miesiące później zainstalowanych było dodatkowo 21 warsztatów. W tymże roku tylko w jednym z dwóch foluszów odnotowano wyprodukowanie 6200 postawów sukna.

Gościmy

Odwiedza nas 58 gości oraz 0 użytkowników.

Odsłon artykułów:
338137