Kałużewski Kazimierz

Kazimierz Kałużewski ps. Chińczyk (ur. 16 kwietnia 1912 w Zduńskiej Woli, zm. 25 lutego 1944 w Karsznicach) – żołnierz Armii Krajowej, powieszony za działalność dywersyjno-sabotażową przez Niemców.

 

 

Kazimierz Kałużewski był z zawodu kolejarzem, pracował na stacji kolejowej w Karsznicach. Po wybuchu II wojny światowej w 1939 wstąpił do Związku Walki Zbrojnej obwodu Sieradzkiego (pseudonim Chińczyk) i wraz z kolegą Juliuszem Syllą (pseudonim Nit) dokonywali sabotażu na składach pociągów odchodzących z Karsznic z zaopatrzeniem na front wschodni. Akty sabotażu polegały na dosypywaniu piasku do smaru w lokomotywach, niszczeniu cylindrów i panewek oraz wałów parowozowych, co powodowało zatrzymanie składów już kilkadziesiąt kilometrów od Karsznic.

Aresztowany w grudniu 1942 roku pod zarzutem m.in. całkowitego zniszczenia osiemnastu niemieckich parowozów i uszkodzenia ponad trzydziestu. Kazimierz Kałużewski przez rok był więźniem niemieckiego więzienia policyjnego w Łodzi przy ul. Schterlinga. 7 lutego 1944 r. wraz z kolegą dywersyjnym Juliuszem Syllą (ps. “Nit”) zostali skazany przez okupacyjne władze niemieckie na karę śmierci przez powieszenie. Wyrok wykonano 25 lutego 1944 roku podczas publicznej egzekucji przy torach kolejowych na terenie karsznickiej parowozowni.

W czasie II wojny światowej żołnierz ZWZ AK, ps. “Chińczyk” – dowódca grupy dywersyjno-sabotażowej Związków Odwetowych z Karsznic (dokonywali dywersji poprzez celowe uszkadzanie lokomotyw biorących udział w transportach militarnych, a obsługiwanych w Karsznicach w taki sposób, że ich awarie następowały w miejscach odległych od lokomotywowni. Awarie te dezorganizowały sprawne funkcjonowanie zaopatrzenia armii niemieckiej na front wschodni, a sposób dywersji utrudniał wykrycie osób za nią odpowiedzialnych).

 

 

Kałużewski po aresztowaniu wraz z Juliuszem Syllą zostali powieszeni w publicznej egzekucji w Karsznicach 25 lutego 1944. Zgodnie z relacją naocznego świadka, przed egzekucją na miejsce, zostali zapędzeni mieszkańcy Karsznic w liczbie 300–400 osób. Więźniowie na miejsce zostali przywiezieni samochodem. Towarzyszył im jeszcze jeden więzień, który musiał założyć im pętle na szyje, a następnie wytrącić podpórkę, na której stali. Kałużewski tuż przed egzekucją miał wypowiedzieć słowa „rodacy, giniemy”. Na miejscu egzekucji byli obecni Reichsdeutsche SS uzbrojeni w karabiny, którzy obserwowali miejsce egzekucji, jak i zgromadzonych ludzi. 

Z przebiegu egzekucji: "Niemcy spędzili Polaków w liczbie około 300 - 400 osób lokując ich przed salą naprawy parowozów, tworząc lekkie półkole przy ustawionej szubienicy (...) Z samochodu wysadzono trzech więźniów, t.j Syllę, Kałużewskiego i nieznanego więźnia, jak się później okazało musiał on założyć pętlę skazańcom na szyję, a później wytrącić podpórkę, utrzymującą pomost pod skazańcami na szubienicy. (...)"

 

 

Kałużewski był żonaty z Marią Kałużewską z domu Dąbrowską, którą Niemcy również aresztowali, a następnie przesłuchiwali w Łodzi. Została wywieziona do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau i tam zginęła 22 lutego 1944. Maria Kałużewska była krewną Maksymiliana Kolbego, poprzez swojego dziadka, który był bratem matki Kolbego – Mariannę z domu Dąbrowską. Małżeństwo miało córeczkę Danutę, która w ostatniej chwili została uratowana przed wywózką do Niemiec. Żołnierz AK, który podpisał listę Volksdeutsche zadeklarował, że wychowa ją zgodnie z doktryną niemiecką.

 


Tablica pamiątkowa z 1966 r. ustawiona w miejscu stracenia obu żołnierzy ZWZ-AK

 

W miejscu egzekucji Pana Kałużewskiego i Sylli 10.09.1966 r. pracownicy parowozowni w Karsznicach odsłonili pamiątkową tablicę ku czci obu kolejarzy. Ulice przy stacji PKP Zduńska Wola Południowa mają ich za swych patronów. U zbiegu ulic Kałużewskiego i Sylli znajduje się ponadto poświęcony im pomnik. Przy obu miejscach pamięci co roku 25.02 składane są przez kolejarzy oraz mieszkańców Zduńskiej Woli kwiaty. Kazimierz Kałużewski i Juliusz Sylla są ponadto patronami Zespołu Szkół w Zduńskiej Woli.

 


Pomnik w Zduńskiej Woli upamiętniający K. Kałużewskiego i J. Syllę

 

W 2015 r. powstała także piosenka o obu bohaterach

 

 

Poniżej kopie relacji i mapki podanej przez p. Szymczaka - sekcyjnego sekcji sanitarnej A.K w Zduńskiej Woli oraz obwieszczenie wydane z okazji egzekucji.